فقال (علیه السلام)أَ کلُّکمْ شَهِدَ مَعَنَا صِفِّینَ فَقَالُوا مِنَّا مَنْ شَهِدَ وَ مِنَّا مَنْ لَمْ یَشْهَدْ.
پس امام علیه السّلام فرمود: آیا همه شما با ما در جنگ صفّین حاضر بودید گفتند: بعضى از ما حاضر بوده و برخى هم نبودیم.
قَالَ فَامْتَازُوا فِرْقَتَیْنِ فَلْیَکنْ مَنْ شَهِدَ صِفِّینَ فِرْقَةً وَ مَنْ لَمْ یَشْهَدْهَا فِرْقَةً حَتَّى أُکلِّمَ کلًّا مِنْکمْ بِکلَامِهِ .
فرمود: دو دسته شوید کسانیکه در صفّین حاضر بودند در یک جرگه و کسانیکه حاضر نبودهاند در جرگه دیگر تا بر هر دسته به اقتضاى گفتارش سخن بگویم.
وَ نَادَى النَّاسَ فَقَالَ أَمْسِکوا عَنِ الْکلَامِ وَ أَنْصِتُوا لِقَوْلِی وَ أَقْبِلُوا بِأَفْئِدَتِکمْ إِلَیَّ فَمَنْ نَشَدْنَاهُ شَهَادَةً فَلْیَقُلْ بِعِلْمِهِ فِیهَا .
پس فریاد کنان بمردم فرمود از سخن گفتن خود دارى کرده براى (شنیدن) گفتارم خاموش گردید، و دلهاتان را بمن متوجّه نمائید، و هر که را براى گواهى بخواهم طبق علم و اطّلاعش در آن باب سخن گوید.
ثُمَّ کلَّمَهُمْ (علیه السلام) بِکلَامٍ طَوِیلٍ مِنْ جُمْلَتِهِ أَنْ قَالَ (علیه السلام) أَ لَمْ تَقُولُوا عِنْدَ رَفْعِهِمُ الْمَصَاحِفَ حِیلَةً وَ غِیلَةً وَ مَکراً وَ خَدِیعَةً إِخْوَانُنَا وَ أَهْلُ دَعْوَتِنَا اسْتَقَالُونَا وَ اسْتَرَاحُوا إِلَى کتَابِ اللَّهِ سُبْحَانَهُ فَالرَّأْیُ الْقَبُولُ مِنْهُمْ وَ التَّنْفِیسُ عَنْهُمْ .
بعد از آن امام علیه السّلام با ایشان سخنان بسیار فرمود از جمله: آیا هنگامیکه اهل شام از روى حیله و ریو و مکر و فریب قرآنها بر سر نیزه ها زدند نگفتید که ایشان برادران ما بوده مانند ما مسلمانند، فسخ محاربه و خاتمه دادن بجنگ از ما مى طلبند و رو بقرآن آورده راحتى و آسایش را درخواست نموده اند و مصلحت آنست که در خواستشان را پذیرفته غمّ و اندوهشان را برطرف نماییم.
فَقُلْتُ لَکمْ هَذَا أَمْرٌ ظَاهِرُهُ إِیمَانٌ وَ بَاطِنُهُ عُدْوَانٌ وَ أَوَّلُهُ رَحْمَةٌ وَ آخِرُهُ نَدَامَةٌ فَأَقِیمُوا عَلَى شَأْنِکمْ وَ الْزَمُوا طَرِیقَتَکمْ وَ عَضُّوا عَلَى الْجِهَادِ بَنَوَاجِذِکمْ.
پس بشما گفتم: این کار اهل شام (که بوسیله بر سر نیزه زدن قرآن از ما صلح مى طلبند) ظاهرش ایمان و خدا پرستى و باطنش ظلم و ستم است و اوّلش مهربانى و آخرش پشیمانى (اکنون که شکست خوردهاند اظهار دوستى و یگانگى مى نمایند، ولى چون تسلّط یابند، بشما ظلم و ستم خواهند نمود، و آنگاه از این دلسوزى بر آنها پشیمان خواهید شد و سودى نخواهد داشت) پس رویّه خود را تعقیب کنید و به راهى که مى رفتید ادامه دهید، و براى جهاد و جنگ (با ایشان) دندان بروى دندان نهید (شکیبا باشید تا بفتح و فیروزى برسید).
وَ لَا تَلْتَفِتُوا إِلَى نَاعِقٍ نَعَقَ إِنْ أُجِیبَ أَضَلَّ وَ إِنْ تُرِک ذَلَّ .
و بسوى فریاد کنندهاى که فریاد میکند (معاویه و عمرو ابن عاص، که شما را بقرآن گول مى زنند) متوجّه نشوید که اگر درخواست او پذیرفته شود گمراه گرداند (زندگى را بر شما سخت و سرگردانتان مى نماید) و اگر اعتنائى باو نشود ذلیل و خوار خواهد شد.
وَ قَدْ کانَتْ هَذِهِ الْفَعْلَةُ وَ قَدْ رَأَیْتُکمْ أَعْطَیْتُمُوهَا وَ اللَّهِ لَئِنْ أَبَیْتُهَا مَا وَجَبَتْ عَلَیَّ فَرِیضَتُهَا وَ لَا حَمَّلَنِی اللَّهُ ذَنْبَهَا وَ وَ اللَّهِ إِنْ جِئْتُهَا إِنِّی لَلْمُحِقُّ الَّذِی یُتَّبَعُ وَ إِنَّ الْکتَابَ لَمَعِی مَا فَارَقْتُهُ مُذْ صَحِبْتُهُ .
و (لیکن گفتار و اندرزم را نپذیرفتید، و) این کار (راضى شدن شما به حکومت حکمین) انجام گرفت و دیدم شما را که بر آن اقدام و کوشش نمودید، سوگند بخدا اگر از حکومت حکمین امتناع کرده زیر بار آن نمى رفتم واجبى از آن بر من فرض نمى شد و خداوند گناه ترک آنرا بر من بار نمى نمود (چون بر خلاف حقّ رفتار نکرده، بلکه طبق دستور الهىّ مخالفت کرده بودم) و بخدا سوگند اگر اقدام بر آن مى نمودم سزاوار بودم که از من پیروى بشود و کتاب خدا (قرآن کریم) با من است از زمانیکه با آن مصاحب و همراه گردیدهام جدا نگشته ام (از وقتى که به پیغمبر اکرم ایمان آورده ام بر کارى مخالف قرآن اقدام ننموده ام، پس دو دسته شدن شما باینکه دستهاى بگوئید تحکیم واجب و دستهاى حرام، مورد ندارد، زیرا رفتار من طبق قرآن است واجب را بجا آورده و حرام مرتکب نمى شوم).
فَلَقَدْ کنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ (صلى الله علیه وآله) وَ إِنَّ الْقَتْلَ لَیَدُورُ عَلَى الْآباءِ وَ الْأَبْنَاءِ وَ الْإِخْوَانِ وَ الْقَرَابَاتِ فَمَا نَزْدَادُ عَلَى کلِّ مُصِیبَةٍ وَ شِدَّةٍ إِلَّا إِیمَاناً وَ مُضِیّاً عَلَى الْحَقِّ وَ تَسْلِیماً لِلْأَمْرِ وَ صَبْراً عَلَى مَضَضِ الْجِرَاحِ.
پس (امام علیه السّلام ایمان و ثبات قدم نیکان گذشتگان اصحاب رسول خدا را یاد آورى نموده و براى ابطال گفتار مخالفین مى فرماید:) ما با رسول خدا صلّى اللَّه علیه و آله بودیم و (با کفّار و مشرکین جنگ مى کردیم، و) قتل و خونریزى میان پدران و فرزندان و برادران و خویشان دور مى زد، و (براى پیشرفت اسلام اهمّیّتى بآن نداده مخالفت امر و فرمان آن بزرگوار نمى کردیم و) بر هر مصیبت و سختى (که پیش مى آمد چیزى) نمى افزودیم مگر ایمان (بخدا و رسول) و اقدام بحقّ و تسلیم بودن بامر و فرمان (آن حضرت) و شکیبائى بر سوزش زخمها.
وَ لَکنَّا إِنَّمَا أَصْبَحْنَا نُقَاتِلُ إِخْوَانَنَا فِی الْإِسْلَامِ عَلَى مَا دَخَلَ فِیهِ مِنَ الزَّیْغِ وَ الِاعْوِجَاجِ وَ الشُّبْهَةِ وَ التَّأْوِیلِ .
ولى (اکنون نزاع ما با کفّار و مشرکین نیست تا بهمان رویّه با آنان بجنگیم، بلکه) امروز با برادران مسلمان خود مى جنگیم بر اثر آنچه در اسلام داخل گشته از قبیل میل بکفر و کجى(دست شستن از حقّ) و اشتباه (حقّ بباطل) و تأویل (نادرست یعنى سخن بر خلاف حقّ و حقیقت گفتن، خلاصه امروز مى جنگیم که اسلام بحال خود باقى ماند و بزمان جاهلیّت بر نگردد).
فَإِذَا طَمِعْنَا فِی خَصْلَةٍ یَلُمُّ اللَّهُ بِهَا شَعَثَنَا وَ نَتَدَانَى بِهَا إِلَى الْبَقِیَّةِ فِیمَا بَیْنَنَا رَغِبْنَا فِیهَا وَ أَمْسَکنَا عَمَّا سِوَاهَا.
پس هر گاه وسیلهاى بدست آوریم که خداوند بسبب آن پراکندگى ما را گرد آورد و بر اثر آن بآنچه که در بین ما باقى است (الفت و دوستى) بیکدیگر نزدیک شویم (اگر راهى بیابیم که موجب صلح و صفاء و تقویت اسلام باشد) بآن میل و رغبت داشته از غیر آن (جنگ) خوددارى خواهیم نمود (زیرا منظور خونریزى نیست، بلکه هدایت و راهنمائى است، چنانکه در خطبه پنجاه و چهارم باین نکته اشاره فرموده است).