یَا أَحْنَفُ کَأَنِّی بِهِ وَ قَدْ سَارَ بِالْجَیْشِ الَّذِی لَا یَکُونُ لَهُ غُبَارٌ وَ لَا لَجَبٌ وَ لَا قَعْقَعَةُ لُجُمٍ وَ لَا حَمْحَمَةُ خَیْلٍ یُثِیرُونَ الْأَرْضَ بِأَقْدَامِهِمْ کَأَنَّهَا أَقْدَامُ النَّعَامِ (یومئ بذلک إلى صاحب الزنج.)

اى احنف، مانند آنست که من او را (رئیس لشگر زنگیان را) مى‏بینم در حالتى که با لشگرى خروج میکنند که گرد و غبار و غوغاء و هیاهو و صداى لجام و آواز اسبها ندارند (داراى اسب و اسلحه نیستند) به قدمهاى خود زمین را مى ‏کوبند (فتنه و فساد بسیار بر پا می کنند) قدمهاشان (از جهت پهنى و کوتاهى و فراخى انگشت) مانند قدمهاى شتر مرغان است. (سیّد رضىّ فرماید:) امام علیه السّلام باین بیان بخروج رئیس زنگیان اشاره مى‏فرماید (تاریخ نویسان گفته‏ اند که او از اهل شهر رى بود و خود را علوىّ مى ‏دانست و مدّعى بود که پدرش محمّد ابن احمد ابن عیسى ابن زید ابن علىّ ابن الحسین ابن علىّ ابن ابى طالب است و بیشتر خصوصا طالبیّین در نسب او طعن زده آنرا درست نمى‏دانستند، زیرا علماى انساب متّفقند بر اینکه او علىّ ابن محمّد ابن عبد الرّحیم است و جدّ مادرش محمّد ابن حکیم اسدى‏ از اهل کوفه و از کسانى است که با زید ابن علىّ ابن الحسین بر هشام ابن عبد الملک خروج کرد و پس از کشته شدن زید فرار کرده بشهر رى رفته در قریه ‏اى که آنرا ورزنین مى ‏نامیدند اقامت نمود و در این قریه علىّ ابن محمّد رئیس زنگیان بدنیا آمد و جدّ او عبد الرّحیم در طالقان تولّد یافت، پس از آنکه به عراق رفت کنیزى خریدارى کرد که از او محمّد پدر علىّ متولّد گردید، خلاصه در سال دویست و پنجاه و پنج آهنگ بصره نمود و غلامان زنگى را که کارکنان اهل بصره بودند بیارى خود دعوت نمود و بدستور او روز معیّنى باتّفاق خواجه‏ هاى خود را کشته دور او گرد آمده انواع فتنه و فساد بر اهل بصره وارد ساختند، و اینکه به برقعىّ مشهور شد براى آنست که برقع «نقاب» برو مى ‏انداخت).

ثُمَّ قَالَ (علیه السلام): وَیْلٌ لِسِکککمُ الْعَامِرَةِ وَ الدُّورِ الْمُزَخْرَفَةِ الَّتِی لَهَا أَجْنِحَةٌ کأَجْنِحَةِ النُّسُورِ وَ خَرَاطِیمُ کخَرَاطِیمِ الْفِیَلَةِ مِنْ أُولَئِک الَّذِینَ لَا یُنْدَبُ قَتِیلُهُمْ وَ لَا یُفْقَدُ غَائِبُهُمْ .

پس از آن امام علیه السّلام فرمود: واى بر کوچه ‏هاى آباد و خانه‏ هاى آراسته شما که داراى باله ا (کنکره ‏ها) است مانند بالهاى کرکسان، و داراى خرطوم ها (ناودانها) است چون خرطوم هاى پیلان از آن لشگر که (همه آنها را خراب و ویران می کنند) بر کشته‏ هاى ایشان کسى گریه نمى‏ کند (زیرا همه غلام سیاه بوده خویشاوندان ندارند تا بر کشته‏ هاشان گریه کنند) و از غائب آنها جستجو نمى‏ شود (چون کسى از آنان کشته شود بر اثر سنگدلى دیگرى بجاى او مى‏ آید بدون اینکه از کشته شده پرسشى نماید).

أَنَا کابُّ الدُّنْیَا لِوَجْهِهَا وَ قَادِرُهَا بِقَدْرِهَا وَ نَاظِرُهَا بِعَیْنِهَا.

من دنیا را برو انداخته‏ام و مقدار آنرا اندازه گرفته‏ام (بظاهر و باطن و گذشته و آینده آن دانا هستم) و به حقیقت آن بینا مى ‏باشم (بى اعتبارى و بیوفائى آنرا در هر زمان مى ‏بینم).

کأَنِّی أَرَاهُمْ قَوْماً کأَنَّ وُجُوهَهُمُ الْمَجَانُّ الْمُطَرَّقَةُ یَلْبَسُونَ السَّرَقَ وَ الدِّیبَاجَ وَ یَعْتَقِبُونَ الْخَیْلَ الْعِتَاقَ .

مانند آنست که من آنها را مى‏بینم گروهى هستند که چهره‏هاشان مانند سپر (پهن و گرد و)چکّش خورده (پر گوشت و نشانه‏ دار) است، لباسهاى ابریشمین و دیبا مى ‏پوشند، و اسبهاى نیکو یدک مى ‏کشند.

وَ یَکونُ هُنَاک اسْتِحْرَارُ قَتْلٍ حَتَّى یَمْشِیَ الْمَجْرُوحُ عَلَى الْمَقْتُولِ وَ یَکونَ الْمُفْلِتُ أَقَلَّ مِنَ الْمَأْسُورِ فَقَالَ لَهُ بَعْضُ أَصْحَابِهِ لَقَدْ أُعْطِیتَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ عِلْمَ الْغَیْبِ فَضَحِک (علیه السلام) وَ قَالَ لِلرَّجُلِ وَ کانَ کلْبِیّاً .

و در آنجا (که وارد می شوند) خونریزى بسیار سخت واقع می شود بطوری که زخم خورده بروى کشته راه مى ‏رود، و گریخته (از چنگ آنها) کمتر از اسیر شده مى ‏باشد (بیشتر مردم بظلم و ستم ایشان مبتلى بوده راه فرارى ندارند). یکى از اصحاب آن بزرگوار (توهّم کرد که آنچه حضرت از اخبار غیبیّه مى ‏فرماید بدون معلّم و از پیش خود مى ‏باشد، از این جهت) گفت یا امیر المؤمنین: خداوند بتو علم غیب عطاء فرموده، امام علیه السّلام خندید و براى (دفع توهّم) آن مرد که از قبیله کلب بود فرمود.

یَا أَخَا کلْبٍ لَیْسَ هُوَ بِعِلْمِ غَیْبٍ وَ إِنَّمَا هُوَ تَعَلُّمٌ مِنْ ذِی عِلْمٍ .

اى برادر کلبى آنچه گفتم علم غیب نیست، بلکه تعلّم و آموختنى است (که آنرا) از صاحب علم و دانش (رسول خدا صلّى اللَّه علیه و آله فرا گرفته‏ام).

وَ إِنَّمَا عِلْمُ الْغَیْبِ عِلْمُ السَّاعَةِ وَ مَا عَدَّدَهُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ بِقَوْلِهِ ( إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ) الْآیَةَ.

و علم غیب منحصر است به دانستن وقت قیامت و آنچه خداوند سبحان در گفتارش شمرده است (س 31 ى 34): إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَ یُنَزِّلُ الْغَیْثَ وَ یَعْلَمُ ما فِی الْأَرْحامِ وَ ما تَدْرِی نَفْسٌ ما ذا تَکْسِبُ غَداً وَ ما تَدْرِی نَفْسٌ بِأَیِّ أَرْضٍ تَمُوتُ، إِنَّ اللَّهَ عَلِیمٌ خَبِیرٌ یعنى نزد خدا است دانستن وقت قیامت و وقتى که باران مى ‏فرستد و میداند آنچه در رحم مادرها است و هیچکس نمى ‏داند فردا چه میکند و به کدام زمین مى‏میرد، و بتحقیق خداوند دانا و آگاه است.

فَیَعْلَمُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ مَا فِی الْأَرْحَامِ مِنْ ذَکرٍ أَوْ أُنْثَى وَ قَبِیحٍ أَوْ جَمِیلٍ وَ سَخِیٍّ أَوْ بَخِیلٍ وَ شَقِیٍّ أَوْ سَعِیدٍ وَ مَنْ یَکونُ فِی النَّارِ حَطَباً أَوْ فِی الْجِنَانِ لِلنَّبِیِّینَ مُرَافِقاً .

پس خداوند سبحان می داند آنچه در رحمها است، پسر است یا دختر، زشت است یا نیکو، بخشنده است یا بخیل، بدبخت است یا نیک‏بخت، و میداند چه کسى هیزم آتش دوزخ است یا با پیغمبران یار و همنشین در درجات بهشت.

فَهَذَا عِلْمُ الْغَیْبِ الَّذِی لَا یَعْلَمُهُ أَحَدٌ إِلَّا اللَّهُ وَ مَا سِوَى ذَلِک فَعِلْمٌ عَلَّمَهُ اللَّهُ نَبِیَّهُ (صلى الله علیه وآله) فَعَلَّمَنِیهِ وَ دَعَا لِی بِأَنْ یَعِیَهُ صَدْرِی وَ تَضْطَمَّ عَلَیْهِ جَوَانِحِی.

پس اینها که شمرده شد (و یکى از آنها را بر سبیل مثال شرح دادیم) علم غیب است که هیچکس نمى ‏داند آنرا مگر خدا (کنایه از اینکه آنچه از این نوع علوم به پیغمبر وحى رسیده و او هم بمن آموخته مأمور به فاش کردن نیستیم، پس مانند آنست که نمى‏دانیم) ولى غیر از اینها پس علمى است که خداوند به پیغمبر خود، صلّى اللَّه‏ علیه و آله، یاد داد (فاش کردن آنرا اجازه فرمود) و او هم بمن آموخت و دعاء کرد که سینه من آنرا نگاه‏داشته و پهلوه ایم احاطه ‏اش نماید (حفظ کرده آنرا ضبط نمایم).