إِنَّ النَّاسَ وَرَائِی وَ قَدِ اسْتَسْفَرُونِی بَیْنَک وَ بَیْنَهُمْ وَ وَ اللَّهِ مَا أَدْرِی مَا أَقُولُ لَک مَا أَعْرِفُ شَیْئاً تَجْهَلُهُ وَ لَا أَدُلُّک عَلَى أَمْرٍ لَا تَعْرِفُهُ.
مردم در پشت سر من مى باشند و مرا بین تو و خودشان سفیر و واسطه قرار داده اند (از من درخواست نمودهاند که پیغام ایشان را رسانیده فساد را از بین ببرم) و سوگند بخدا بتو نمى دانم چه بگویم (بچه زبانى سخن بگویم که در تو اثر بخشد) چیزى (از بدعتها و کردار زشتت) نمى دانم که تو خود آنرا ندانى، و ترا بکارى (حرمت آنچه بجا مى آورى) راهنما نیستم که آنرا نشناسى (بلکه رفتارت را می دانى حرام و بر خلاف دین است).
إِنَّک لَتَعْلَمُ مَا نَعْلَمُ مَا سَبَقْنَاک إِلَى شَیْءٍ فَنُخْبِرَک عَنْهُ وَ لَا خَلَوْنَا بِشَیْءٍ فَنُبَلِّغَکهُ وَ قَدْ رَأَیْتَ کمَا رَأَیْنَا وَ سَمِعْتَ کمَا سَمِعْنَا وَ صَحِبْتَ رَسُولَ اللَّهِ (صلى الله علیه وآله) کمَا صَحِبْنَا .
و میدانى آنچه ما مى دانیم (زشتى کارهایى که مرتکب مى شوى بر تو پوشیده نیست، چنانکه بر ما آشکار است) در چیزى از تو پیشى نگرفتیم که ترا بآن آگاه سازیم، و در هیچ حکمى خلوت ننمودیم تا آنرا بتو برسانیم (ما و تو هر دو پیغمبر اکرم را درک کرده رفتارش را با مردم دیده و احکامش را شنیده ایم، پس لازم نیست ترا به روش آن حضرت تبلیغ نماییم) و تو دیدى آنچه ما دیدیم، و شنیدى آنچه که ما شنیدیم، و با رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله آمیزش داشتى چنانکه ما آمیزش داشتیم، و.
وَ مَا ابْنُ أَبِی قُحَافَةَ وَ لَا ابْنُ الْخَطَّابِ بِأَوْلَى بِعَمَلِ الْحَقِّ مِنْک وَ أَنْتَ أَقْرَبُ إِلَى أَبِی رَسُولِ اللَّهِ (صلى الله علیه وآله) وَشِیجَةَ رَحِمٍ مِنْهُمَا وَ قَدْ نِلْتَ مِنْ صِهْرِهِ مَا لَمْ یَنَالَا .
پسر ابى قحافه و پسر خطّاب به درستکارى سزاوارتر از تو نبودند (با اینکه بر خلاف گفتار پیغمبر اکرم رفتار کرده به بهانه خلافت را غصب نمودند، مانند تو بدعتهائى در دین احداث نکرده با مسلمین اینگونه ظلم و ستم روا نداشتند) در حالی که تو از جهت خویشى به رسول خدا- صلّى اللّه علیه و آله- از آنها نزدیکترى (چون عثمان پسر عفّان ابن ابى العاص ابن امیّة ابن عبد شمس بن عبد مناف مى باشد، و عبد مناف جدّ سوّم حضرت رسول: محمّد ابن عبد اللّه بن عبد المطّلب ابن هاشم ابن عبد مناف ابن قصّى ابن کلّاب ابن مرّة ابن کعب است، و امّا ابو بکر عبد اللّه پسر ابى قحافة عثمان ابن عامر ابن عمر ابن کعب ابن سعد ابن تیم ابن مرّة ابن کعب مىباشد، و مرّة جدّ ششم پیغمبر اکرم است، و امّا عمر پسر خطّاب ابن نفیل ابن عبد العزّى ابن ریاح ابن عبد اللّه ابن قرط ابن زرّاح ابن عدىّ ابن کعب بوده، و کعب جدّ هفتم رسول خدا است، پس خویشاوندى عثمان از ابو بکر و عمر به پیغمبر اکرم نزدیکتر است) و به دامادى پیغمبر مرتبه اى یافتهاى که ابو بکر و عمر نیافتند (عثمان رقیّه و امّ کلثوم را که بنا بر مشهور دختران پیغمبر بودند به همسرى خود درآورد، در اوّل رقیّه را و بعد از چندگاه که آن مظلومه وفات نمود امّ کلثوم را بجاى خواهر باو دادند، و از اینرو است که در پیش عامّه و سنّی ها به ذى النّورین ملقّب گشته) .
فَاللَّهَ اللَّهَ فِی نَفْسِک فَإِنَّک وَ اللَّهِ مَا تُبَصَّرُ مِنْ عَمًى وَ لَا تُعَلَّمُ مِنْ جَهْلٍ وَ إِنَّ الطُّرُقَ لَوَاضِحَةٌ وَ إِنَّ أَعْلَامَ الدِّینِ لَقَائِمَةٌ .
پس در باره خود از خدا بترس، از خدا بترس، زیرا سوگند بخدا تو از کورى بینا و از نادانى تعلیم داده نمى شوى (براه حقّ گمراه نبوده اى تا ترا راهنمائى نمایم، و به رفتار درست نادان نیستى تا ترا دانا گردانم، بلکه دانسته بر خلاف رفتار مى نمایى) و بتحقیق راهها (احکام خدا) آشکار، و نشانههاى دین (قرآن و اهل بیت) برپا و برقرار است.
فَاعْلَمْ أَنَّ أَفْضَلَ عِبَادِ اللَّهِ عِنْدَ اللَّهِ إِمَامٌ عَادِلٌ هُدِیَ وَ هَدَى فَأَقَامَ سُنَّةً مَعْلُومَةً وَ أَمَاتَ بِدْعَةً مَجْهُولَةً وَ إِنَّ السُّنَنَ لَنَیِّرَةٌ لَهَا أَعْلَامٌ وَ إِنَّ الْبِدَعَ لَظَاهِرَةٌ لَهَا أَعْلَامٌ .
پس (اگر ترا غفلت گرفته) بدان برترین بندگان نزد خدا پیشواى عادل و درستکارى است که (براه حقّ) هدایت شده، و (دیگران را) راهنما باشد، و سنّت و طریقه دانسته شده (از پیغمبر اکرم) را برپا دارد (طبق آن رفتار نماید) و بدعت باطل و نادرست را بمیراند (از بین برده مردم را به نادرستى آن آگاه سازد) و بتحقیق سنّتها روشن و هویدا است و براى آنها نشانه هایى است، و (همچنین) بدعتها آشکار است و آنها (نیز) نشانه هایى دارد.
وَ إِنَّ شَرَّ النَّاسِ عِنْدَ اللَّهِ إِمَامٌ جَائِرٌ ضَلَّ وَ ضُلَّ بِهِ فَأَمَاتَ سُنَّةً مَأْخُوذَةً وَ أَحْیَا بِدْعَةً مَتْرُوکةً .
و بدترین مردم نزد خدا پیشواى ستمکارى است که گمراه باشد و دیگران هم بوسیله او گمراه شوند، بمیراند سنّتى را که (از رسول خدا) گرفته شده، و زنده گرداند بدعتى که از بین رفته (از حقّ دست برداشته بترویج باطل بکوشد).
وَ إِنِّی سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صلى الله علیه وآله) یَقُولُ یُؤْتَى یَوْمَ الْقِیَامَةِ بِالْإِمَامِ الْجَائِرِ وَ لَیْسَ مَعَهُ نَصِیرٌ وَ لَا عَاذِرٌ فَیُلْقَى فِی نَارِ جَهَنَّمَ فَیَدُورُ فِیهَا کمَا تَدُورُ الرَّحَى ثُمَّ یَرْتَبِطُ فِی قَعْرِهَا .
و من از رسول خدا، صلّى اللّه علیه و آله، شنیدم که مى فرمود: روزقیامت پیشواى ستمکار را مى آورند که با او یارى کننده اى نیست (تا از آتش دوزخ رهائیش دهد) و نه عذر خواهى (تا عذاب را از او برطرف نماید) پس در آتش دوزخ انداخته میشود و در آن مى گردد چنانکه آسیا گردش مى نماید، بعد در گودى و ته دوزخ حبس و باز داشته میشود.
وَ إِنِّی أَنْشُدُک اللَّهَ أَلَّا تَکونَ إِمَامَ هَذِهِ الْأُمَّةِ الْمَقْتُولَ فَإِنَّهُ کانَ یُقَالُ یُقْتَلُ فِی هَذِهِ الْأُمَّةِ إِمَامٌ یَفْتَحُ عَلَیْهَا الْقَتْلَ وَ الْقِتَالَ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ وَ یَلْبِسُ أُمُورَهَا عَلَیْهَا وَ یَبُثُّ الْفِتَنَ فِیهَا فَلَا یُبْصِرُونَ الْحَقَّ مِنَ الْبَاطِلِ یَمُوجُونَ فِیهَا مَوْجاً وَ یَمْرُجُونَ فِیهَا مَرْجاً .
و ترا بخدا درخواست نموده سوگند مى دهم که مبادا پیشواى این امّت باشى که کشته شوى، زیرا پیش از این گفته مى شد (پیغمبر اکرم فرمود): که در این امّت پیشوایى کشته میشود که (بر اثر کشته شدنش راه) خونریزى و جنگیدن تا روز قیامت گشوده مى گردد، و کارها را برایشان مشتبه مى نماید، و تباهکاریها را در آنان نشر مى دهد، و آنها حقّ را از باطل امتیاز نمى دهند، در آن تباهکاری ها آشوب بسیار کرده از حقّ دست برمیدارند، و بسختى مضطرب و نگران میگردند.
فَلَا تَکونَنَّ لِمَرْوَانَ سَیِّقَةً یَسُوقُک حَیْثُ شَاءَ بَعْدَ جَلَالِ السِّنِّ وَ تَقَضِّی الْعُمُرِفَقَالَ لَهُ عُثْمَانُ کلِّمِ النَّاسَ فِی أَنْ یُؤَجِّلُونِی حَتَّى أَخْرُجَ إِلَیْهِمْ مِنْ مَظَالِمِهِمْ فَقَالَ (علیه السلام).
پس بعد از سالیان دراز (که متجاوز از هشتاد سال است) و بسر رسیدن عمر براى مروان (ابن حکم که نویسنده و کار گردان تو است) مانند شترى که دشمن آنرا غارت کرده و به تندى میراند، مباش تا بهرجا که خواهند ترا براند. عثمان به آن حضرت گفت: با مردم گفتگو کن تا مرا مهلت دهند که ستمهایى که بر آنان وارد شده برطرف نمایم. پس امام علیه السّلام فرمود.
مَا کانَ بِالْمَدِینَةِ فَلَا أَجَلَ فِیهِ وَ مَا غَابَ فَأَجَلُهُ وُصُولُ أَمْرِک إِلَیْهِ.
آنچه در مدینه است مهلتى در آن لازم نیست، و آنچه در آن نمىباشد مهلت آن تا رسیدن فرمان تو است بآن (براى کسیکه در مدینه حاضر است شروع به اصلاح نما مهلت نمى خواهد، و براى آنکه حاضر نیست تا رسیدن فرمان تو عذرى نمى باشد. گفته اند عثمان بر اثر فریب خوردن از مروان به ستمگرى بر مسلمانان دلیر گردیده گوش به فرمایش هاى امیر المؤمنین نداد تا جائی که اهل مصر و دیگران او را در خانه اش محاصره نموده بسختى کشتند).