لِیَتَأَسَّ صَغِیرُکمْ بِکبِیرِکمْ وَ لْیَرْأَفْ کبِیرُکمْ بِصَغِیرِکمْ.
کوچک شما باید از بزرگتان پیروى کند، و بزرگ شما به کوچکتان مهربان باشد.
وَ لَا تَکونُوا کجُفَاةِ الْجَاهِلِیَّةِ لَا فِی الدِّینِ یَتَفَقَّهُونَ وَ لَا عَنِ اللَّهِ یَعْقِلُونَ کقَیْضِ بَیْضٍ فِی أَدَاحٍ یَکونُ کسْرُهَا وِزْراً وَ یُخْرِجُ حِضَانُهَا شَرّاً.
و مانند ستمکاران زمان جاهلیّت (پیش از مبعوث شدن پیغمبر اکرم) نباشید که (آنان) نه در دین و شریعت کنجکاوى مىکردند، و نه از شناختن خدا عقل بکار مىبردند (نادان و از احکام خداوند سبحان غافل بودند) مانند پوست تخمى که در جاى تخم نهادن مرغان پیدا گردد (و تصوّر شود که تخم پرنده است، اگر کسى آنرا بشکند) شکستن آن گناه دارد، و (اگر سالم بگذارد) بچه زیان رسان بیرون آرد (چون ممکن است تخم افعى و مار باشد، و مثل ستمکاران جاهلیّت مثل تخم افعى و مار است که در جاى تخم نهادن شتر مرغ پیدا شود، زیرا مخالفت و درهم شکستن آنها با جنگ و خونریزى صورت مى گرفت، و مداراى با آنان سبب گمراهى و تباهکارى مى بود).
منها.
قسمت از این خطبه است (در خبر دادن باجتماع مسلمانان بعد از پراکندگیشان از هم و از بین بردن بنى امیّه، و سرزنش به اصحابش) (مسلمانان).
افْتَرَقُوا بَعْدَ أُلْفَتِهِمْ وَ تَشَتَّتُوا عَنْ أَصْلِهِمْ فَمِنْهُمْ آخِذٌ بِغُصْنٍ أَیْنَمَا مَالَ مَالَ مَعَهُ عَلَى أَنَّ اللَّهَ تَعَالَى سَیَجْمَعُهُمْ لِشَرِّ یَوْمٍ لِبَنِی أُمَیَّةَ کمَا تَجْتَمِعُ قَزَعُ الْخَرِیفِ .
بعد از انس گرفتن با یکدیگر و اجتماع از هم جدا میشوند، و از (اطراف) اصل (و پایه دین) خود (امام بحقّ) پراکنده مى گردند، پس بعضى از ایشان شاخه اى (امامى از ائمّه هدى علیهم السّلام) را مى گیرد، هر کجا که برود با او همراه است (به دستورش رفتار مى نماید) تا اینکه بزودى خداوند ایشان را براى بدترین روز بنى امیّه (انقراض دولتشان) گرد آورد چنانکه قطعههاى ابر در فصل پاییز بهم متّصل میشود.
یُؤَلِّفُ اللَّهُ بَیْنَهُمْ ثُمَّ یَجْمَعُهُمْ رُکاماً کرُکامِ السَّحَابِ ثُمَّ یَفْتَحُ لَهُمْ أَبْوَاباً یَسِیلُونَ مِنْ مُسْتَثَارِهِمْ کسَیْلِ الْجَنَّتَیْنِ حَیْثُ لَمْ تَسْلَمْ عَلَیْهِ قَارَةٌ وَ لَمْ تَثْبُتْ عَلَیْهِ أَکمَةٌ وَ لَمْ یَرُدَّ سَنَنَهُ رَصُّ طَوْدٍ وَ لَا حِدَابُ أَرْضٍ .
خداوند آنان را با هم مهربان ساخته و بهم پیوسته و بسیار مىگرداند، مانند ابرهاى روى هم قرار گرفته، پس از آن خداوند براى آنان درهایى مى گشاید که از جاى بر انگیختنشان سیلوار روانه میشوند (حرکت کرده و بکمک یکدیگرمى شتابند) مانند سیل دو باغ (اهل سبا که خداوند قصّه آنرا در قرآن کریم یاد فرموده، و آن سیل عظیمى بود که همه آنان را هلاک نمود) هیچ پشته اى از آن سالم و هیچ زمین بلندى برقرار نماند، و راه آنرا نه استوارى کوه و نه بلندى زمینى نسبت (کسى نمىتواند آن جمع را شکست دهد).
یُذَعْذِعُهُمُ اللَّهُ فِی بُطُونِ أَوْدِیَتِهِ ثُمَّ یَسْلُکهُمْ یَنَابِیعَ فِی الْأَرْضِ یَأْخُذُ بِهِمْ مِنْ قَوْمٍ حُقُوقَ قَوْمٍ وَ یُمَکنُ لِقَوْمٍ فِی دِیَارِ قَوْمٍ .
خداوند ایشان را در میان درّه هایى که آفریده (و مجراى سیل هم از آن درّه ها است) پراکنده مىنماید و آنان را مانند چشمه ها در زمین روان مى سازد (خلاصه جمعیّتشان را بسیار و قدرت و توانائى بآنها عطاء مى فرماید) بوسیله آنها حقوق گروهى (ستمدیده ها) را از گروهى (ستمگران) مى ستاند و گروهى (بنى عبّاس) را در شهرهاى گروهى (بنى امیّه) مى گمارد.
وَ ایْمُ اللَّهِ لَیَذُوبَنَّ مَا فِی أَیْدِیهِمْ بَعْدَ الْعُلُوِّ وَ التَّمْکینِ کمَا تَذُوبُ الْأَلْیَةُ عَلَى النَّارِ.
و سوگند بخدا آنچه در تصرّف ایشانست بعد از پادشاهى و حکمرانى (آنها) گداخته می شود و مانند دنبه که از آتش گداخته مىگردد (عزّت و دولت و دارائى و همه چیز آنها از بین خواهد رفت).
أَیُّهَا النَّاسُ لَوْ لَمْ تَتَخَاذَلُوا عَنْ نَصْرِ الْحَقِّ وَ لَمْ تَهِنُوا عَنْ تَوْهِینِ الْبَاطِلِ لَمْ یَطْمَعْ فِیکمْ مَنْ لَیْسَ مِثْلَکمْ وَ لَمْ یَقْوَ مَنْ قَوِیَ عَلَیْکمْ لَکنَّکمْ تِهْتُمْ مَتَاهَ بَنِی إِسْرَائِیلَ .
اى مردم، اگر از یارى کردن حقّ (امام علیه السّلام) یکدیگر را باز نمى داشتید (کمک مى کردید) و از پست گردانیدن باطل (معاویه) سستى نمى نمودید کسیکه (در توانائى و درستکارى) مانند شما نیست در (شهرهاى) شما طمع نمى کرد، و قوّت نمى گرفت کسیکه بر شما تسلّط یافته، ولیکن شما (بر اثر نبردن فرمان امام و پیشواى خود) سرگردان شدید (به ضلالت افتادید) مانند شما نیست در (شهرهاى) شما طمع نمىکرد، و قوّت نمىگرفت کسیکه بر شما تسلّط یافته، و لیکن شما (بر اثر نبردن فرمان امام و پیشواى خود) سرگردان شدید (به ضلالت افتادید) مانند سرگردانى بنى اسرائیل (که بر اثر نافرمانى موسى علیه السّلام چهل سال سرگردان ماندند، و در آن بیابان که خداوند قصّه آنرا در قرآن کریم بیان مى فرماید راه بجائى نبردند) .
وَ لَعَمْرِی لَیُضَعَّفَنَّ لَکمُ التِّیهُ مِنْ بَعْدِی أَضْعَافاً بِمَا خَلَّفْتُمُ الْحَقَّ وَرَاءَ ظُهُورِکمْ وَ قَطَعْتُمُ الْأَدْنَى وَ وَصَلْتُمُ الْأَبْعَدَ .
و بجان خودم سوگند یاد میکنم که بعد از من سرگردانى شما چندین برابر (سرگردانى بنى اسرائیل) افزوده گردیده میشود (زیرا سرگردانى ایشان چهل سال بود و سرگردانى شما و فرزندانتان تا زمان ظهور امام منتظر عجّل اللّه تعالى له الفرج بطول خواهد انجامید) بسبب اینکه حقّ را پشت سرتان نهاده و نزدیکتر را (به پیغمبر اکرم از خود) جدا کردید، و با دورتر (به آن حضرت) پیوند نمودید (از امام علیه السّلام پیروى ننموده به دنبال خلفاء و معاویه رفتید که جز فساد و تباهکارى منظورى نداشتند) .
وَ اعْلَمُوا أَنَّکمْ إِنِ اتَّبَعْتُمُ الدَّاعِیَ لَکمْ سَلَک بِکمْ مِنْهَاجَ الرَّسُولِ وَ کفِیتُمْ مَئُونَةَ الِاعْتِسَافِ وَ نَبَذْتُمُ الثِّقْلَ الْفَادِحَ عَنِ الْأَعْنَاقِ.
و بدانید اگر از راهنماى خود پیروى مى گردید شما را براه پیغمبر خدا (که راه سیادت و سعادت همیشگى است) مىبرد، و از رنج بیراهه رفتن آسوده مى گشتند، و بار گران سخت را از گردنها دور مى انداختید (گناهى مرتکب نمى شدید که در دنیا بیچاره و در آخرت بعذاب گرفتار باشید).

