الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی جَعَلَ الْحَمْدَ مِفْتَاحاً لِذِکرِهِ وَ سَبَباً لِلْمَزِیدِ مِنْ فَضْلِهِ وَ دَلِیلًا عَلَى آلَائِهِ وَ عَظَمَتِهِ .
سپاس خداوندى را سزا است که سپاسگزارى را کلید یاد آورى خود و وسیله افزونى احسان و بخشش و رهبر نعمتها و بزرگوارى خویش قرار داد (زیرا هر که او را سپاس گزارد یادش نموده، و احسان و نیکوئى بیشتر او را مى یابد، و به نعمتهاى بیشمار و بزرگواریش پى مى برد).
عِبَادَ اللَّهِ إِنَّ الدَّهْرَ یَجْرِی بِالْبَاقِینَ کجَرْیِهِ بِالْمَاضِینَ لَا یَعُودُ مَا قَدْ وَلَّى مِنْهُ وَ لَا یَبْقَى سَرْمَداً مَا فِیهِ آخِرُ فَعَالِهِ کأَوَّلِهِ مُتَشَابِهَةٌ أُمُورُهُ مُتَظَاهِرَةٌ أَعْلَامُهُ فَکأَنَّکمْ بِالسَّاعَةِ تَحْدُوکمْ حَدْوَ الزَّاجِرِ بِشَوْلِهِ .
بندگان خدا، روزگار بحاضرین مى گذرد مانند گذشتن به گذشتگان (پیشینیان مردند شما نیز زنده نمى مانید) آنچه رفت (زندگانى گذشته) باز نمى گردد، و آنچه هست (از خوشى و بدى) همیشه پایدار نیست، رفتار آخر آن مانند اوّل آنست (با گذشتگان و آیندگان یک جور رفتار می کند) کارهایش از هم پیشى گرفته و نشانه هایش همراه هم هستند (کارهاى آن زود نابود مى گردد، پس خردمند از گردش روزگار عبرت گرفته بآن دل نبندد) پس (بطورى بسرعت دنیا رو بزوال و نیستى است که) گویا به قیامت حاضرید، شما را میراند مانند راندن ساربان شترهایش را که هفت ماه از زائیدن آنها گذشته و شیرشان خشک شده باشد (اینگونه شترها را بر اثر سبکى آنها بسختى و تندى مى رانند، بخلاف شترهایى که در ماههاى آخر آبستن مى باشند که آنها را از روى مهربانى به آهستگى مى برند).
فَمَنْ شَغَلَ نَفْسَهُ بِغَیْرِ نَفْسِهِ تَحَیَّرَ فِی الظُّلُمَاتِ وَ ارْتَبَک فِی الْهَلَکاتِ وَ مَدَّتْ بِهِ شَیَاطِینُهُ فِی طُغْیَانِهِ وَ زَیَّنَتْ لَهُ سَیِّئَ أَعْمَالِهِ .
پس کسی که خود را بغیر (به خواهش هاى نفس و آرایشهاى دنیا) مشغول گرداند، در تاریکى هاى بدبختى سرگردان ماند، و در تباهکاریها آمیخته شود (که رهائى نیابد) و شیاطین و دیوهاى او (گمراه کنندگان) او را بسر کشى وادار کنند، و کردار بدش را در برابر او بیارایند.
فَالْجَنَّةُ غَایَةُ السَّابِقِینَ وَ النَّارُ غَایَةُ الْمُفَرِّطِینَ .
پس (اى کسیکه خود را بغیر مشغول ساختهاى بدان که) پایان پیشروان (به عبادت و بندگى) بهشت است، و پایان تقصیر کنندگان (گناهکاران) آتش (و چون بهشت جاوید جز با پرهیزکارى بدست نمى آید مى فرماید).
اعْلَمُوا عِبَادَ اللَّهِ أَنَّ التَّقْوَى دَارُ حِصْنٍ عَزِیزٍ وَ الْفُجُورَ دَارُ حِصْنٍ ذَلِیلٍ لَا یَمْنَعُ أَهْلَهُ وَ لَا یُحْرِزُ مَنْ لَجَأَ إِلَیْهِ .
بندگان خدا بدانید، تقوى و پرهیزکارى سراى حصار دار ارجمندى است، و گناه سراى حصار دار خوار که ساکن خود را (از بلاء و سختى) نگاه نمىدارد، و هر که بآن پناه برد حفظش نمى کند.
أَلَا وَ بِالتَّقْوَى تُقْطَعُ حُمَةُ الْخَطَایَا وَ بِالْیَقِینِ تُدْرَکُ الْغَایَةُ الْقُصْوَى.
آگاه باشید بسبب پرهیزکارى نیش زهر دار گناهان دور میشود، و بیقین و باور (ایمان بخدا و رسول) پایان بلند مرتبه (بهشت جاوید) بدست مى آید.
عِبَادَ اللَّهِ اللَّهَ اللَّهَ فِی أَعَزِّ الْأَنْفُسِ عَلَیْکُمْ وَ أَحَبَّهَا إِلَیْکُمْ فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ أَوْضَحَ لَکُمْ سَبِیلَ الْحَقِّ وَ أَنَارَ طُرُقَهُ فَشِقْوَةٌ لَازِمَةٌ أَوْ سَعَادَةٌ دَائِمَةٌ .
بندگان خدا از خدا بترسید، از خدا بترسید در ارجمندترین اشخاص نزد خودتان و دوستترین آنها پیش شما (بفکر و اندیشه خود باشید، زیرا آشکار است که هر کسى خویشتن را از همگان ارجمندتر و دوستتر مى دارد) زیرا خداوند براى شما دین حقّ را آشکار نموده، و راه هاى آنرا روشن گردانیده (راه نیک و بد را در قرآن کریم بیان فرموده و سخنان پیغمبر و اوصیاء آن حضرت را در دسترس قرار داده) پس (کار خود را آسان مشمارید که پس از مرگ یا) شقاوت و بدبختى همراه است (براى کسیکه بدستور خدا و رسول رفتار نکرده) یا سعادت و خوشبختى همیشگى (براى آنکه پیرو خدا و رسول بوده) .
فَتَزَوَّدُوا فِی أَیَّامِ الْفَنَاءِ لِأَیَّامِ الْبَقَاءِ قَدْ دُلِلْتُمْ عَلَى الزَّادِ وَ أُمِرْتُمْ بِالظَّعْنِ وَ حُثِثْتُمْ عَلَى الْمَسِیرِ فَإِنَّمَا أَنْتُمْ کَرَکْبٍ وُقُوفٍ لَا تَدْرُونَ مَتَى تُؤْمَرُونَ بِالسَّیْرِ .
پس در روزهاى نابود شونده (دنیا) براى روزهاى باقى (آخرت) توشه بردارید که راه توشه برداشتن را بشما نموده اند (خداوند سبحان در قرآن کریم س 2 ى 197 مى فرماید: الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُوماتٌ فَمَنْ فَرَضَ فِیهِنَّ، الْحَجَّ فَلا رَفَثَ وَ لا یعنى توشه بردارید و بهترین توشه پرهیزکارى است، و اى خردمندان از من بترسید و پرهیزکار باشید) و به کوچ کردن (از این جهان) مأمورید، و براى رفتن شما (از دنیا) شتاب میکنند، پس شما مانند سوارانى هستید ایستاده که (آماده رفتن مى باشید، و) نمى دانید کى به رفتن مأمور خواهید شد (از این جهان خواهید رفت).
أَلَا فَمَا یَصْنَعُ بِالدُّنْیَا مَنْ خُلِقَ لِلْآخِرَةِ .وَ مَا یَصْنَعُ بِالْمَالِ مَنْ عَمَّا قَلِیلٍ یُسْلَبُهُ وَ تَبْقَى عَلَیْهِ تَبِعَتُهُ وَ حِسَابُهُ .
آگاه باشید چه کار است با دنیا کسیرا که براى آخرت آفریده شده و چه می کند با دارائى کسیکه بزودى آنرا از او مى گیرند، و زیان گناه و باز پرسى آن براى او باقى مى ماند (پس خردمند براى دوستى دنیا این همه تلاش نکرده و براى گرد آوردن دارائى بسیار کوشش ننموده عمر عزیز خویش را بیهوده صرف نمى نماید).
عِبَادَ اللَّهِِ إنّهُ لَیس لِما وَعَدَ اللّه ُ مِن الخَیرِ مَترَکٌ. و لا فیما نَهى عَنهُ مِن الشَّرِّ مَرغَبٌ.
بندگان خدا، آنچه خداوند وعده داده از نیکوئى و پاداش (اطاعت و بندگى) رها کردنى نیست (زیرا فضل و احسان خداوند بزرگترین و بهترین احسان است) و آنچه که نهى فرموده از بدى و کیفر (معصیت و نافرمانى) خواستنى نیست (زیرا کیفر خداوند سختترین کیفرها است).
عِبَادَ اللَّهِِ احْذَرُوا یَوْماً تُفْحَصُ فِیهِ الْأَعْمَالُ وَ یَکْثُرُ فِیهِ الزِّلْزَالُ وَ تَشِیبُ فِیهِ الْأَطْفَالُ .
بندگان خدا بر حذر باشید از روزى که در آن اعمال رسیدگى میشود (روز نامه گفتار و کردار هر کس را دیده کوچکترین نیک و بد آنها را وارسى خواهند نمود) و اضطراب و نگرانى در آنروز بیشمار است، و کودکان در آن پیر میشوند (در قرآن کریم س 73 ى 17 مى فرماید: فَکَیْفَ تَتَّقُونَ إِنْ کَفَرْتُمْ یَوْماً یَجْعَلُ الْوِلْدانَ شِیباً یعنى اگر کافر شوید چگونه پرهیز مى کنید از روزى که کودکان را پیر مىکنید، اشاره باینکه روزى است بسیار سخت و ترسناک).
اعْلَمُوا عِبَادَ اللَّهِ إِنَّ عَلَیْکُمْ رَصَداً مِنْ أَنْفُسِکُمْ وَ عُیُوناً مِنْ جَوَارِحِکُمْ وَ حُفَّاظَ صِدْقٍ یَحْفَظُونَ أَعْمَالَکُمْ وَ عَدَدَ أَنْفَاسِکُمْ لَا تَسْتُرُکُمْ مِنْهُمْ ظُلْمَةُ لَیْلٍ دَاجٍ وَ لَا یُکِنُّکُمْ مِنْهُمْ بَابٌ ذُو رِتَاجٍ وَ إِنَّ غَداً مِنَ الْیَوْمِ قَرِیبٌ.
بندگان خدا بدانید، دیده بانانى از خودتان و جاسوس هایى از اندامتان بر شما هست (چنانکه در قرآن کریم س 24 ى 24 مى فرماید: یَوْمَ تَشْهَدُ عَلَیْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَ أَیْدِیهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ بِما کانُوا یَعْمَلُونَ یعنى روز رستخیز زبانها و دستها و پاهاى ایشان بر آنها گواهى دهند بآنچه را که بجا مى آورند) و (از فرشتگان) نگاهدارنده هایى هستند که از روى راستى کردار و شماره نفسهایتان را ضبط مى نمایند (مى نویسند، چنانکه در قرآن کریم س 50 ى 16 مىفرماید: نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَیْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِیدِ (17) إِذْ یَتَلَقَّى الْمُتَلَقِّیانِ عَنِ الْیَمِینِ وَ عَنِ الشِّمالِ قَعِیدٌ (18) ما یَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلَّا لَدَیْهِ رَقِیبٌ عَتِیدٌ یعنى ما به انسان از رگ گردن نزدیکتریم، هنگامیکه دو فرشته فرا مى گیرند و همیشه یکى از راست و یکى از چپ با او است، هیچ سخنى نمى گوید مگر اینکه نزد او است نگهبان آماده. و این براى اتمام حجّت است و گر نه خداوند بهمه جزئیّات آگاه است) تاریکى شب تار شما را از این فرشتگان نمى پوشاند و در بزرگ محکم بسته شده شما را از آنها پنهان نمى گرداند (خلاصه همیشه و در هر جا با شما همراه هستند) و (چون دنیا گذران است) فردا (مرگ) به امروز نزدیک است.
یَذْهَبُ الْیَوْمُ بِمَا فِیهِ وَ یَجِیءُ الْغَدُ لَاحِقاً بِهِ فَکَأَنَّ کُلَّ امْرِئٍ مِنْکُمْ قَدْ بَلَغَ مِنَ الْأَرْضِ مَنْزِلَ وَحْدَتِهِ وَ مَخَطَّ حُفْرَتِهِ فَیَا لَهُ مِنْ بَیْتِ وَحْدَةٍ وَ مَنْزِلِ وَحْشَةٍ وَ مَفْرَدِ غُرْبَةٍ .
امروز با آنچه در آن است (از خوشى و بدى و سود و زیان) مى گذرد، و فردا از پى آن مى آید، پس (نزدیک بودن فردا و رسیدن مرگ طورى است که) گویا هر مردى از شما بمنزل تنهائى خود و گودال گور خویش از زمین رسیده است، پس شگفتا از خانه تنهائى و منزل ترسناک و جاى بى کسى.
وَ کَأَنَّ الصَّیْحَةَ قَدْ أَتَتْکُمْ وَ السَّاعَةَ قَدْ غَشِیَتْکُمْ وَ بَرَزْتُمْ لِفَصْلِ الْقَضَاءِ قَدْ زَاحَتْ عَنْکُمُ الْأَبَاطِیلُ وَ اضْمَحَلَّتْ عَنْکُمُ الْعِلَلُ وَ اسْتَحَقَّتْ بِکُمُ الْحَقَائِقُ وَ صَدَرَتْ بِکُمُ الْأُمُورُ مَصَادِرَهَا .
و گویا صیحه (آواز بلند روز رستخیز که همه را زنده می کند) به گوش شما رسیده است، و قیامت شما را دریافته، و براى حکم بین حقّ و باطل نمایان شده اید (از قبرها بیرون آمده اید) در حالی که از شما نادرستی ها و بهانه ها (ى بیجا و دلیلهاى بیهوده) دور گشته و از بین رفته، و حقائق بشما ثابت گردیده، و هر امرى (نیک یابد) از شما بمواضع خود باز مى گردد (خلاصه در آنروز آنچه حقّ و حقیقت است واقع می شود، و آنچه رسیدنى است از پاداش و کیفر خواهد رسید) .
فَاتَّعِظُوا بِالْعِبَرِ وَ اعْتَبِرُوا بِالْغِیَرِ وَ انْتَفِعُوا بِالنُّذُرِ .
پس از عبرتها (مرگ و سختیهاى بعد از آن) پند گیرید، و از تغییر روزگار اندرز گرفته آگاه شوید، و از بیم کردن (خدا و رسول) سود ببرید (کارى کنید که از عذاب الهىّ خود را برهانید).